WWW.DISSERTATION.XLIBX.INFO
FREE ELECTRONIC LIBRARY - Dissertations, online materials
 
<< HOME
CONTACTS



«OLSZTYŃSKIE PLANETARIUM I OBSERWATORIUM ASTRONOMICZNE POLSKIE TOWARZYSTWO METEORYTOWE II SEMINARIUM METEORYTOWE 24-26.04.2003 OLSZTYN Łukasz ...»

OLSZTYŃSKIE PLANETARIUM I OBSERWATORIUM ASTRONOMICZNE

POLSKIE TOWARZYSTWO METEORYTOWE

II SEMINARIUM METEORYTOWE

24-26.04.2003 OLSZTYN

Łukasz KARWOWSKI1

METEORYT ŁOWICZ - CO NOWEGO?

O CZYM WIADOMO DOTYCHCZAS ?

O północy, z 11 na 12 marca 1935 roku spadł w okolicach Łowicza meteoryt.

Przelot bolidu był obserwowany w najbliższej okolicy, jak też z Tarnowa, Krakowa i Olkusza. W kilka dni po upadku ukazała się w prasie wiadomość o jego odnalezieniu. Pierwsze tymczasowe informacje o meteorycie Łowickim ukazały się w 1935 i 1936 r. (Różycki, Kobyłecki 1935, 1936). Pierwsze i jak do tej pory najobszerniejsze opracowania dotyczące meteorytu łowickiego ukazały się w 1938 roku w Archiwum Mineralogicznym.

W opracowaniach tych przedstawiono ogólną charakterystykę meteorytu wraz z wiadomościami dotyczącymi spadku, zjawisk towarzyszących oraz przedstawiono morfologię i cechy fizyczne meteorytu (Kobyłecki 1938).

S. Jaskólski (1938) poddał fragmenty meteorytu dokładnym badaniom mikroskopowym w świetle odbitym, przedstawiając doskonale skład mineralny faz nieprzezroczystych. Natomiast charakterystykę mikroskopową minerałów przezroczystych przedstawiła M. Kołaczkowska (1938). Poszczególne fazy mineralne zanalizował St. J. Thugutt (1938), natomiast H. Moritz (1938) przeprowadził badania spektralne fracji metalicznej i krzemianowej meteorytu.

J. Cichocki (1938) podjął próbę oznaczenia zawartości radu w meteorycie łowickim.

W oparciu o przeprowadzone badania wyłania nam się obraz meteorytu łowi- ckiego jako mezosyderytu o zmiennej zawartości fazy metalicznej. Skład fazowy

przedstawiony w powyższych pracach można przedstawić następująco:

Faza metaliczna o składzie: Fe - 91,09% wag.

Ni - 8,51% wag.

Co - 0,50% wag. (Thugutt 1938) Reprezentowana jest w przeważającej mierze przez kamacyt oraz w niewielkiej ilości przez lamelkowe wydzielenia taenitu i plesytu. W obrębie fazy metalicznej występuje także w niewielkich ilościach schreibersyt. Pozostałe minerały zidenty- fikowane w świetle odbitym to chromit z odmieszanymi lamelkami ilmenitu, ilmenit (stwierdzony po raz pierwszy w meteorytach), troilit (często w postaci stru- ktur eutektycznych z fazą metaliczną) oraz minerał X o refleksach wewnętrznych zbliżonych do rutylu (Jaskólski 1938).

Fazy przezroczyste reprezentowane są głównie przez oliwin o zawartości 17,97% wag. FeO, porfirokryształy plagioklazów identyfikowane jako anortyt 1 Wydział Nauk o Ziemi, Uniwesytet Śląski, ul. Będzińska 60, 41-200 Sosnowiec, e-mail: lkarwows@wnoz.us.edu.pl 42 o składzie zbliżonym do bytownitu oraz augity (pirokseny) określane jako bronzyt i diopsyd (o bardzo niskiej zawartości Ca) (Kołaczkowska 1938, Thugutt 1938).

Meteoryt łowicki został zaklasyfikowany prze M. Kołaczkowską (1938) do 4 grupy meteorytów według Tschermaka tj. zawierających żelazo z krzemianami.

Po II Wojnie Światowej meteoryt nie wzbudzał zbytniego zainteresowania w kraju jedynie zajmowano się jego strefą rozrzutu (Lang 1971). Kwestia kierunku, z którego nadleciał bolid jest dalej sporna. Świadkowie w miejscach spadku twierdzili, że przemieszczał się on z zachodu na wschód natomiast obserwatorzy z południowej Polski podawali kierunek przeciwny (Pilski 1995).

W 60 rocznicę spadku meteorytu Łowicz A. S. Pilski (1995) wspomina o pojawianiu się na rynku mete-orytowym niepewnych achondrytów zwanych łowickimi.

MATERIAŁ BADAWCZY

Badaniom poddano dwa „typowe” fragmenty meteorytu Łowicz pochodzące z kolekcji Panów J. Bandurowskiego i M. Cimały (Fot. 2) oraz niewielki fragment achondrytowy podarowany przez S. Jachymka (Fot. 1).

–  –  –

METODY BADAŃ Fragmenty „typowego” meteorytu łowickiego poddano badaniom nieniszczącym przy użyciu mikroskopu elektronowego CAMECA SX – 100, po uprzednim mikroskopowym przebadaniu okazów w świetle odbitym powierzchni trawionych jak i polerowanych. Z fragmentu achondrytowego wykonano płytkę cienką polerowaną do badań w świetle odbitym i przechodzącym a także nadającą się do badań przy użyciu mikroskopu elektronowego.

WYNIKI BADAŃ Przeprowadzone obserwacje mikroskopowe potwierdziły w większości obserwacje poczynione przez poprzedników w odniesieniu do „typowych” fragmentów meteorytu łowickiego. Dokładne badania w mikroobszarze pozwoliły na uściślenie składu fazowego oraz uściślenie chemizmu poszczególnych faz mineralnych.

43 Faza metaliczna reprezentowana jest głównie przez kamacyt zawierający najczęściej około 5% wag. Ni i 0,5 – 0,7% wag. Co. Pozostałe fazy niklonośne to taenit i tetrataenit o zawartościach niklu dochodzących do około 51% wag. W obrębie faz metalicznych często spotykamy schreibersyt o zawartości niklu rzędu 53–54% wag. Ziarna schreibersytu występują także w obrębie części krzemianowej wspólnie z wydzieleniami faz metalicznych i siarczkowych. Faza troilitowa opisywana przez S. Jaskólskiego (1938) jako często tworząca eutektyk z fazą metaliczną wydaje się być efektem termicznego rozpadu troilitu pod wpływem kolizji co doprowadziło do częściowego rozkładu siarczku żelaza i odparowaniu części siarki.





Faza chromitowa występuje głównie w obrębie składników krzemianowych.

Bardzo często zawiera drobne listewki ilmenitu – jako produkty odmieszania.

Chromit zasobny jest w Al, Mg, Ti i Mn. Ilmenit występuje nie tylko w obrębie chromitu ale także tworzy samodzielne ziarna towarzysząc troilitowi, tlenkom Ti oraz minerałom krzemianowym. Jest on zasobny w Mg i Mn. Minerał oznaczony przez S. Jaskólskiego (1938) symbolem X (o refleksach wewnętrznych zbliżonych do rutylu) to rzeczywiście rutyl. Towarzyszy mu jeszcze inna (niezidentyfikowana) odmiana polimorficzna tlenku tytanu.

Pozostałe minerały to oliwiny o zawartościach cząsteczki forsterytowej 72,54i fajalitowej 26,69 – 26,91%.

Skalenie reprezentowane są przez plagioklazy i odpowiadają składem bytownitom: a) ab: 25,99%; or: 2,31%; an: 71,70%

b) ab: 10,61%; or: 0,30%; an: 89,01% Pirokseny są reprezentowane przez dwa człony szeregu enstatyt – ferrosylit i według współcześnie obowiązującej klasyfikacji, obydwa pirokseny reprezentują

człony enstatytowe o następujących udziałach minałów:

a) wo: 3,45%; en: 60,54%; fs: 36,01% (klinoenstatyt)

b) wo: 3,78%; en: 67,39%; fs: 28,83% Trzecim ważnym minerałem jest niezauważony przez poprzedników fluoroapatyt współwystępujący z minerałami krzemianowymi. Jest on wyraźnie wzbogacony w MgO (3,64% wag.) oraz Na2O (1,45% wag.).

Ponadto, dość licznie w postaci drobnych wrostków, tak w minerałach krzemianowych, jak i na granicy faz kruszcowych, występują słupkowate lub tabliczkowate kryształy krzemionki (SiO2) w postaci niezidentyfikowanej fazy mineralnej.

Wyjątkową osobliwością w dużych skupieniach (nodulach) metalicznych są inkluzje krzemianowe (Fot. 3).

W większości przypadków głównymi fazami mineralnymi są te same fazy mineralne co w części krzemianowej meteorytu czyli oliwiny, pirokseny, bytownit, apatyt, SiO2, duże ziarna chromitu z lamelkami ilmenitu, ilmenit, znaczne zawartości tlenków tytanu oraz niewielkie wydzielenia troilitu. Rzadko spotyka się inkluzje monomineralne. W obrębie fazy metalicznej stwierdzono obecność inkluzji o bardzo słabym stopniu krystaliczności, w obrębie których występują obok siebie dwie fazy stopu krzemianowego oraz pęcherzyk gazowy. Wewnętrzna faza stopu o składzie Si, Mg, Ca, Fe, Ti, O zawiera mikrolity oliwinów. Zewnętrzna kontaktująca z otaczającym kamacytem jest już zdewitryfikowana i składa się 44 z mikrolitów ilmenitu, skalenia potasowego, oliwinu i piroksenów. W obydwu fazach występują drobne ziarna kamacytu. Inkluzje takie są bezpośrednim dowodem istnienia fazy stopu krzemianowego w momencie końcowego formowania się materii meteorytu.

Fot. 3. Inkluzja krzemianowa w fazie meta- Fot. 4. Białe obwódki faz wysokoniklowych licznej; kam–kamacyt; ilm–lamelki ilmenitu; na wydzieleniach kamacytowych w achonChr – chromit; SiO2 – faza krzemionki; TiO2 drytowym fragmencie meteorytu łowickiego;

– rutyl; py – piroksen; ol – oliwin. kam – kamacyt; Chr – chromit; ap – apatyt;

py – piroksen.

Fragment achondrytowy meteorytu łowickiego wyraźnie różni się od pozostałych części nazwanych poprzednio „typowymi”. Podstawowa różnica to bardzo znikomy udział fazy metalicznej oraz odmienne wykształcenie minerałów krzemianowych. Fragment ten zbudowany jest z prawie monomineralnej fazy ortopiroksenowej (Fot. 1.) częściowo skataklazowanej. Piroksen reprezentuje człon enstatytowy wyraźnie odmienny od członów obecnych w tzw. „typowym” Łowiczu. Jest on wyraźnie bogatszy w cząsteczkę enstatytową: wo: 0,95 – 1,32%; en: 79,04 – 79,77%; fs: 19,13 – 19,86%; przy wyraźnym udziale chromu: 0,4 – 0,8% wag.

Cr2O3, a także wyraźnie niższym udziale cząsteczki wollastonitowej. Enstatytowi towarzyszy w niewielkiej ilości fluoroapatyt wzbogacony w Mg i Na, chromit bez wrostków ilmenitu oraz w niewielkiej ilości SiO2. Głównym minerałem nieprzezroczystym jest troilit, zmieniony termicznie, często zawierający drobne wrostki kamacytu i liczne pory. Występuje on w postaci drobnych ziaren rozproszonych w przestrzeniach międzyziarnowych ortopiroksenu. Do rzadkości należą wydzielenia schreibersytu towarzyszące zazwyczaj fazie metalicznej, rzadziej troilitowi. Faza metaliczna reprezentowana jest głównie przez drobne żyłki kamacytowe z licznymi wydzieleniami faz wysokoniklowych. Czasami ziarna metaliczne są ułożone liniowo.

Charakterystyczną cechą faz metalicznych jest występowanie taenitu i tetrataenitu w postaci obwódek na ziarnach kamacytowych (Fot. 4). Udział faz metalicznych we fragmencie achondrytowym stanowi poniżej 1% obj.

UWAGI KOŃCOWE Faza metaliczna meteorytu łowickiego jest silnie zróżnicowana pod względem 45 zawartości faz wysoko-niklowych. Najbogatsze w nikiel fazy stwierdzono we wtórnych żyłkach w obrębie fragmentu achondrytowego. Stosunki Ni/Co w fazach metalicznych (Fig. 1) wskazują na ogólną prawidłowość, że im faza bogatsza w nikiel – tym uboższa w kobalt.

W meteorycie łowickim po raz pierwszy stwierdzono obecność fluoroapatytu, niewątpliwie rutylu, innego polimorfu TiO2 oraz krzemionki.

Pozycja fazy metalicznej mezosyderytu Łowicz na tle innych mezosyderytów w układach Ge – Ga; Ge – Ni; Ir –Ni; Ir – Ga (Wasson et al. 1974) wskazuje, że nie odbiega ona od zwartej grupy mezosyderytów.

Meteoryt łowicki jest mezosyderytem brekcjowym, który utworzył się najprawdopodobniej w wyniku kolizji dwu lub nawet trzech zdyferencjonowanych ciał macierzystych, z których jedno posiadało jądro metaliczne. Drugie ciało reprezentowało zapewne achondrytyczny materiał typu kumulatu eukrytowego. W wyniku wymieszania i częściowego przetopienia powstała zasadnicza część tzw. „typowego” meteorytu Łowicz. Skała achondrytowa, prawie monomineralna złożona

–  –  –

z ortopiroksenu jest najbardziej zbliżona do materii reprezentowanej przez diogenity. Materiał diogenitowy występujący w postaci odrębnych partii „sklejonych” z typowym meteorytem jest wyraźnie obcy chemicznie w stosunku do zasadniczej masy meteorytu.

LITERATURA

CICHOCKI J., 1938: Versuch einer Bestimmung des Radiumgehaltes im Meteorit von Łowicz; Próba oznaczenia zawartości radu w meteorycie łowickim.

Archiwum Mineralogiczne, Vol. XIV, p. 69 – 74.

JASKÓLSKI S., 1938: Untersuchung undurchsichtiger Bestandteile des Meteorits von Łowicz im auffallenden Lichte; Badania składników nieprzezroczystych 46 meteorytu łowickiego w świetle odbitym. Archiwum Mineralogiczne, Vol.

XIV, p. 15-46.

KOBYŁECKI M., 1938: Allgemeine Charakteristik des Meteorits von Łowicz;

Charakterystyka ogólna meteorytu łowickiego. Archiwum Mineralogiczne, Vol.

XIV, p. 1-14.

KOŁACZKOWSKA M., 1938: Mikroskopische Untersuchungen des Meteorits von Łowicz; Badania mikroskopowe meteorytu łowickiego. Archiwum Mineralogiczne, Vol. XIV, p. 47 – 56.

LANG B., 1971: On the size distribution of fragments from the Lowicz meteorite shower, 1935. Meteoritics, Vol. 6. No. 4, p. 287.

MORITZ H., 1938: Spektralanaltische Untersuchungen des Meteorits von Łowicz.

Archiwum Mineralogiczne, Vol.XIV, p. 65 – 68.

PILSKI A.S., 1995: Meteoryt Łowicz po 60 latach – Znaki zapytania. Urania 2/1995, p. 39 – 43.

RÓŻYCKI S. Z., KOBYŁECKI M., 1935: O meteorycie Łowickim. Wszechświat, nr 5.

RÓŻYCKI S. Z., KOBYŁECKI M., 1936: Meteoryty Łowickie. Zabytki Przyrody Nieożywionej, zesz. 3. Warszawa.

THUGUTT ST. J., 1938: Hauptbestandteile Untersuchungen des Meteorits von Łowicz; O składzie chemicznym ważniejszych składników meteorytu łowickiego. Archiwum Mineralogiczne, Vol. XIV, p. 57 – 64.

WASSON J.T., SCHAUDY R., BILD R. W., CHOU CHEN LIN, 1974:

Mesosiderites; I, Compositions of their metallic portions relationship to other metal-rich meteorite groups. Geochim. Cosmochim. Acta. Vol.38, No.1, p. 135- 149.

47



Similar works:

«Episode 57, “Two Protons Walk Into an H Bar” Dramatis personae: Ben Tippett Brian Cross Nicole Prent Jacqueline Townsend Copyright Ben Tippett The Titanium Physicists Podcast www.titaniumphysics.com Ben: Never be afraid. There's nothing which is known which can't be understood. There's nothing which is understood which can't be explained. For over 50 episodes now, my team and I have brought you to the very frontier of knowledge in physics and astronomy. And still our mission goes on. To...»

«Spectroscopy of Globular Clusters out to Large Radius in the Sombrero Galaxy Terry J. Bridges Department of Physics, Queen’s University, Kingston, ON K7L 3N6, Canada; tjb@astro.queensu.ca Katherine L. Rhode1 Astronomy Department, Wesleyan University, Middletown, CT 06459; kathy@astro.wesleyan.edu and Department of Astronomy, Yale University, New Haven, CT 06520 Stephen E. Zepf Department of Physics & Astronomy, Michigan State University, East Lansing, MI 48824; zepf@pa.msu.edu Ken C. Freeman...»

«The Shapes of Dense Cores and Bok Globules Barbara S. Ryden 1 Department of Astronomy, The Ohio State University, 174 W. 18th Ave., Columbus, OH 43210 ABSTRACT The shapes of isolated Bok globules and embedded dense cores of molecular clouds are analyzed using a nonparametric kernel method, using the alternate hypotheses that they are randomly oriented prolate objects or that they are randomly oriented oblate objects. In all cases, the prolate hypothesis gives a better fit to the data. If Bok...»

«The BMB Weekly Vol. 41, No. 40, September 29-October 3, 2008 nd Please send submissions to: Katie Gallagher at galla134@msu.edu or 105B Biochemistry (mailbox on 2 floor) Calendar Monday, September 29 Department of Physiology Cancer Faculty Candidate Seminar: Explore novel epigenetic targets for breast cancer therapy. Yi Huang, Johns Hopkins University, 9:00 a.m., 1425 Biomedical and Physical Sciences. Chemistry Seminar: Presentation by Kapil Lokare, Michigan State University, 11:20 a.m., 136...»

«DOI: 10.5433/1984-3356.2015v8n15p313 Una forma territorial alternativa: la tribu de Coliqueo en la pampa bonaerense An alternative territorial form: indigenous tribe of Coliqueo in the Buenos Aires pampas Melina Yuln Graciela Silvestri RESUMEN Durante gran parte del siglo XIX la pampa de Buenos Aires fue dominio de los indígenas, propiciando así el retrato de un espacio salvaje. Luego de ser controlado por el Estado este territorio sufrió un proceso de transformación en el cual se...»

«El recreo igualitario Guía de recursos sobre coeducación y espacio Ayto. de Hernani (Gipuzkoa) Introducción Esta guía se enmarca dentro de un programa coeducativo auspiciado por el Consejo de Igualdad y el Área de Igualdad del Ayuntamiento de Hernani (Gipuzkoa) desde octubre de 2003. Comenzamos con unas sesiones de sensibilización para el profesorado y las familias. En una segunda fase, realizamos una pequeña investigación antropológica sobre el uso del espacio en dos centros escolares...»

«Los dos caminos y los dos destinos Veintidós entregas de un curso de autoestudio acerca del camino de la salvación David Rodgers W., Casilla 624, Rancagua, Chile rodgersdv@123.cl Junio 2005. Edición formateada en Venezuela, 2005 1 CONTENIDO 1 Presentación 2 ¿Por qué hay un camino ancho? 3 Cómo llegó a morar el pecado en uno hoy día 4 Características de los que andan por el camino espacioso y cómo Dios les salva 5 La Puerta y la seguridad que brinda 6 El camino angosto 7 La muerte 8...»

«Astronomy Cast Episode 76: Lagrange Points Fraser Cain: Gravity is always pulling you down, but there are places in the solar system where gravity balances out. These are called Lagrange points and space agencies use them as stable places to put spacecraft. Nature is on to them and has already been using them for billions of years. Before we get on to it, let’s talk about pronunciation. I said it Lagr-ahunge points. Is that okay? Dr. Pamela Gay: I have heard it said Lagr-ahunge points,...»

«CURRICULUM VITAE Ralf S. Klessen Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg Zentrum für Astronomie (ZAH) Universitätsprofessor Institut für Theoretische Astrophysik (ITA) Dr. rer. nat. Albert-Ueberle-Str. 2, 69120 Heidelberg Germany Tel: +49-6221/54-8978 Fax: +49-6221/54-4221 E-Mail: klessen@uni-heidelberg.de Homepage: http://www.ita.uni-heidelberg.de/∼ralf German, born 18th February 1968, married, four children Personal Data: Wilhelm-Blum-Straße 12–14, 69120 Heidelberg Education and...»

«Antonio Marín Márquez: Quejío, Los Palos, Herramientas, 1972-1977, La Cuadra de Sevilla [Investigación realizada para el proyecto A la calle me sali: teatro urbano, corralas de vecinos y polígonos de vivienda organizado por Plataforma Independiente de Estudios Flamencos Modernos y Contemporáneos-PIE.FMC y UNIA arteypensamiento en colaboración con el Centro de Documentación de las Artes Escénicas de Andalucía] Quejío, Los palos y Herramientas 1. El objeto Esta charla aborda los...»

«Formation of the Galactic Halo. Inside and Out ASP Conference Series, Vol. 92, 1996 Heather Morrison and Ata Sarajedini, eds. Globular Clusters as Fossils of Galaxy Formation Richard B. Larson Yale Astronomy Department, Box 208101, New Haven, CT 06520-8101 Abstract. The globular clusters in the halos of large galaxies like our own are almost certainly fossil remnants of the early star-forming subsystems from which these galaxies were built. The ages of the halo clusters in our Galaxy indicate...»

«Using Shape Grammar to Derive Cellular Automata Rule Patterns Thomas H. Speller, Jr.a, Daniel Whitneya Edward Crawleyb a Engineering Systems Division, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, MA 02139-4307 b Department of Aeronautics and Astronautics, Engineering Systems Division, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, MA 02139-4307 This paper shows how shape grammar can be used to derive cellular automata (CA) rules. Searching the potentially astronomical space of CA rules...»





 
<<  HOME   |    CONTACTS
2016 www.dissertation.xlibx.info - Dissertations, online materials

Materials of this site are available for review, all rights belong to their respective owners.
If you do not agree with the fact that your material is placed on this site, please, email us, we will within 1-2 business days delete him.